Son La Traditional festival

Thích thì click đi

Cung Phuot – Xet ve mat tai nguyen du lich nhan van, thi Son La la vung dat sinh song lau doi cua 12 dan toc anh em, moi dan toc deu co ban sac van hoa rieng, doc dao va tuong dong. Nhieu lang, ban dan toc con giu duoc nhieu gia tri sinh hoat van hoa truyen thong, duoc xem nhu la tai nguyen du lich nhan van dac thu de khai thac, tao thanh nhung san pham du lich van hoa co gia tri.

Cac bai lien quan

Trong pham vi bai viet nay xin phep khong nhac lai nhung Le hoi o Moc Chau ma Cung Phuot da neu. Cac ban vui long theo doi o link bai viet :

Le hoi cau an

Le hoi cau an thuong duoc to chuc vao cuoi thang gieng, dau thang 2 am lich hang nam (dip tet Nguyen Dan), tai Thuan Chau, Moc Chau gan voi tuc giet trau hien sinh cau va ta than linh.

Le hoi cau an cho ban muong (xen ban, xen muong) cua nguoi Thai, dac biet la nguoi Thai Mai Chau, Thuan Chau, Moc Chau, nguoi Muong… la mot sinh hoat van hoa tin nguong rat quan trong doi voi cong dong nguoi o Tay Bac. Le hoi co lien quan den doi song vat chat, tinh than, tam linh cua ca ban muong, den mua mang, suc khoe va su lam an cua cong dong nam ay, nen duoc to chuc rat trong the, vui ve, thu hut su tham gia cua dong bao o dia vuc lon (ban, muong).

Thuong thi nguoi ta to chuc le cau an cho muong truoc, sau do lan luot lam le hoi cau an cho ban hoac lien ban. Chinh vi the, ngay nay, qui mo le hoi (to hay nho, keo dai hay thu gon… ) mot phan lon tuy thuoc vao thoi tiet lien quan den su duoc mat cua mua mang nam toi, nhung con phu thuoc vao su duoc mat, nhieu it cua mua mang vua roi, sau khi thu hoach.

Le hoi nay duoc tien hanh o dau nguon nuoc thuoc mot ban duoc chon (thuong la ban Mon). Day la nguon nuoc thieng, gan rung thieng, noi cu tru cua than thuong luong day uy luc. O nguoi Thai Mai Chau, thi le hoi lai duoc to chuc o bai rong gan dinh nhu cac le hoi o chau tho, dong bang. Co noi, nguoi ta to chuc le o cac mieu tho tho cong, tho dia cua ban, cua gia dinh, o vuon va o dau ruong.

Thuong thi ngay tu dip tet Nguyen Dan, moi thu dung cho le hoi da chuan bi xong. Le hoi thuong keo dai trong ba ngay (co noi hai ngay mot dem, co noi mot ngay mot dem). Nghi le cung vieng co ban la hien sinh trau (noi la mot cap trau duc to, trang – den, noi thi mot con, nhieu noi cung ca ga, lon). O Moc Chau, trong le xen ban, xen muong, nguoi ta hien te cap trau den – trang co tu muoi tuoi tro len. Hai trau, nhung trau trang moi thuc su mang nang luong thieng de thanh le vat te than (o day la thuy quai thuong luong, con ma to nhat duoi nuoc ma ba con thuong goi la phi nguoc). Co le nghi thuc tho, hien sinh hai trau la moi hon nghi thuc hien sinh mot trau mong rat pho bien. Boi theo ba con cho biet, truoc kia, dan mot muong khac phai dem trau trang va cac do cung len cung tai ban Mon nay. Tu do nay sinh le cung lien muong (xen lien muong) ma do cung va trau hien sinh tang them ve so luong. Suy tuong nay, thuc ra moi chi la gia thiet.

Nguoi chiu trach nhiem chinh trong to chuc le hoi cau an ban muong la a nha, nhung nguoi truc tiep dieu hanh buoi le lai chinh la ong thay cung (mo muong). Dan chung trong muong, ngoai ban, bat ke gia tre gai trai deu co nghia vu tham gia, dong gop tuy suc minh va duoc quyen tham du le hoi cua muong.

Nghi le giet trau o day het suc don gian, khong quan trong va he thong nhu nghi le dam trau, an trau o Tay Nguyen. Truoc ngay hoi chinh thuc, tuc la khoang 2-3 gio chieu ngay hom truoc, nguoi ta da lam le giet trau. Truoc khi thit trau, ong mo muong va ong mo phan (tuc ong thay chem, duoc dan muong chon ra) lam le vai than linh, to tien roi cam dao nhon lam dong tac chem du (mang tinh nghi le) vao co cac con trau dung te le, mieng thi tham nhung cau nhu than chu (thuc ra, nhieu nguoi cho rang cac ong chi noi loi kinh bao voi than linh, to tien: trau te than da san, dan ban, dan muong da thit trau dang cac vi roi day nhe, xin cac vi ve ma nhan lay). Sau do, cac ong lui ra, danh cho cho cac thanh nien khoe manh vao chem trau, thit trau… Bat dau ngay hoi, nguoi ta lam nhieu mam co cung (moi mam co tuong trung cho mot ban lon, xua, co tao ban dung dau, cac ban nho khong duoc tuong trung bang mam co) dat canh nguon nuoc thieng cua muong. Dac biet, mam co cua ong a nha, dat o giua, dung cung to tien (mam cung chinh thuc) phai day du cac bo phan cua con trau hien te (dau, dui, than, mong, duoi..) cung tat ca cac bo phan cua mot con lon. Nhung mam con lai cua cac ban, ngoai thit trau, com ruou… con phai co ga vit, dat o hai ben mam cung chinh, danh de cung cac vi than khac. Khi buoi le bat dau, mo muong qui truoc cac mam co, phia sau la a nha, tao ban, dan muong qui le. Trong khong khi trang nghiem, linh thieng, ong mo trang trong, xuat than doc bai cung da thong thuoc, moi to tien (ong cha ba co noi ngoai tieng Thai la Pao pu pang cai), than dat (Chau din), chu nguon nuoc (Chau nam bo), tho cong tho dia… ve nhan le vat, dung co, vui ve voi cong dong dan cu ban muong; dong thoi cau mong to tien than linh ban phuc, phu tro cho ban muong binh yen, lam an suon se, con nguoi khoe manh, ngo lua sinh soi, gia suc gia cam dan dan, lop lop. Khan xong, mo muong va cac vi chuc sac cung dan ban muong vai lay to tien va cac vi than. Trong luc do, mo muong nem hai qua trung (mot do, mot trang) va mot nam com nho xuong nguon nuoc. Cuoc le ket thuc, moi nguoi bat dau vao cuoc an uong cong cam, vui choi the thao, van nghe… Cuoc an uong cong cam dien ra het suc vui nhung dung le nghi. Cac ong mo muong, a nha, tao ban… an lam phep o mam co chinh, roi di tung mam; o moi mam cac ong an mot mieng thit, uong mot hop ruou. Ke do, ca ban muong an uong vui ve cho bang het cac mam, khong duoc bo thua hay dem ve.

De chuan bi cho viec dien ra nhung tro bach hy trong hoi le, ngay tu sang tinh mo cua ngay dau tien, ben canh vi tri cung le (mat bang, co the la ban da canh nguon nuoc), nguoi dan ban da sua sang, don dep mot mat bang rong, cach noi hanh le khoang tren duoi 100m. Moi hoat dong hoi he, tro choi, van nghe, the thao… deu duoc dien ra noi day. Troi ve chieu, trong tieng trong, tieng chieng diu dat luc khoan luc nhat, dan lang to chuc xoe vong, xoe doi, xoe don that hao hung. Ben mam ruou tap the, nhung nam thanh nu tu hat gioi mua hay, biet nhieu, nhanh nhen trong ung doi vua an uong, choc gheo, vua hat doi dap giao duyen. Ho hat gioi thieu, khen ngoi nhau, bay to chi huong, to long voi nhau… trong men ruou, men tinh… Ben canh do, dam bay doi nam nu (thuong la nhung doi da ngam ket nhau, to chuc mua sap, thi ban no, ban sung hoa mai. Nhieu noi con co tuc di san tap the vao ngay ket thuc le hoi. Duoi su chi huy cua mot tho san gioi nhat muong, duoc dan ban bau len, moi nguoi lao minh vao cuoc san mot cach hao hung. Thu rung san duoc se chia deu cho moi nguoi cung nhu lu cho tham gia cuoc san… Cu nhu the cuoc vui keo dai trong hai, ba ngay. Sau do, ban nao ve ban ay. Ban nao giau co, nhieu kha nang vat chat thi moi mo muong, a nha ve ban minh, tiep tuc mo lon, giet ga tiec tung vui ve, hoac to chuc cau an cho ban (xen ban).

Nhu vay cac nghi le chinh trong le hoi cau an ban muong vua boc lo tin nguong tho phung thuy than (than nuoc, than nguon nuoc, sam bao mua) vua the hien tin nguong gan voi thoi san ban, hai luom nguyen thuy. Tuy nhien, bang vao tuc hien sinh trau, co the thay nghi le chinh la cau than nuoc, cau to tien cho lang ban binh an, lam an phat dat, nguoi vat phat trien. Tuc di san, nhieu khi, la he qua keo theo, ngay cang mang tinh hoi he nhieu hon. Vet tich nghi le tin nguong qua tuc san ban to ra rat mo nhat. Du sao, do cung la su keo theo hay xep lop van hoa, thuong gap trong van hoa dan gian.

Nhu vay, ngoai su khac biet doi chut o nghi le hien te, hau nhu cac hoat dong cua le hoi cau an ban muong deu giong nhau o cho day la dip de moi nguoi tu hop, gap go voi to tien, than linh, gap go voi nhau trong ca sinh hoat vat chat lan hanh dong tam linh; vua boc lo niem thanh kinh, nguong vong thanh than, vua the hien suc manh cua con nguoi; vua cau phuc cho mot cuoc song hanh phuc, an binh, vua boc lo kha nang vui choi, thi tai… Co the noi, le hoi cau an ban muong la mot hoat dong van hoa tin nguong dac sac cua cac toc Thai, Muong… mot sinh hoat van hoa dan gian tong the; mot nguon vui khong the thieu cua cu dan it nguoi noi reo cao Tay Bac xa xoi, moi khi mua hoa ban trang no.

Le hoi Xen Muong dan toc Thai den

Le hoi “Xen Muong” hay con goi Le hoi Hoa Ban tai “Dong xen” ban Me, xa Chieng Coi, thanh pho Son La duoc to chuc vao ngay 31/12.

Truoc day cu 2 nam to chuc 1 lan vao dip nam het, Tet den, thu hoach xong mua mang, voi quan niem cua dong bao dan toc vung Tay Bac la cau cho van vat bao ve con nguoi, mua thuan gio hoa, mua mang tot tuoi, ban muong doan ket vuot kho khan, giup nhau xay dung cuoc song ngay cang tot dep hon.

Dia diem chon le cung muong thuong la tai mot canh rung gia duoc goi la “Dong Xen”. Le vat gom mo trau, lon, ga, san vat, thoc gao, hoa qua…

Le hoi gom cac nghi le: Le ruoc Nang Tanh ve du hoi, ba Mot cung cau may, le di qua cau Muong; le te nuoc cau phuc. Phan le trong Xen Muong (cung ban muong) gom ong mo, ba “mot” (nguoi khan vai chinh) goi “moi” cac vi than linh nhu than song, than nui, than tho dia, than cai quan ruong nuong, vung mien, cac linh hon nguoi co cong dung ban muong, dat nuoc va nhung linh hon cua nhung nguoi trong ban muong da mat ve du, “an”, nhan cac le vat do ban muong, con chau dang le.

Phan hoi duoc dien ra ngay sau phan cung le ket thuc, gom cac tro choi dan gian nhu: nem con, keo co, ban no, to ma le (mot tro choi dan gian), tro choi danh chan danh dau, mua xoe ben dong lua, to chuc dan ca dan vu, tham hoi, chuc tung nhau. To chuc giao luu van hoa – van nghe, thi dau cac tro choi dan gian giua cac xa, phuong, thuong thuc am thuc cac mon an dan toc.

Le hoi da thuc su cuon hut duoc dong dao quan chung boi nhieu tiet muc ca-mua-nhac dac sac mang dam net van hoa truyen thong duoc cac doi van nghe khong chuyen dem den giao luu bieu dien. Ket thuc dem hoi, moi nguoi duoc hoa chung vong xoe doan ket, uong ruou can trong tieng trong, tieng chieng ron rang.

Le hoi choi trau Phu Yen

Le hoi choi trau huyen Phu Yen la noi gap go, giao luu cua nhan dan cac dan toc, the hien tinh than doan ket, gan bo, gop phan giu gin va phat huy gia tri van hoa phi vat the, phat huy tiem nang, the manh cua dia phuong, dong thoi khuyen khich phong trao chan nuoi dai gia suc, xay dung huyen vung cao Phu Yen ngay cang doi moi va giau dep

Le hoi dua thuyen Quynh Nhai

Cong dong dan cu o Quynh Nhai chu yeu la nguoi Thai, sinh song bang nghe chinh la trong lua nuoc, khai thac lam san va danh bat ca. Boi vay tu bao doi nay, ba con rat gan bo voi song nuoc va cheo thuyen la cong viec thuong ngay, tro thanh thoi quen va nhu cau khong the thieu trong sinh hoat va trong lao dong san xuat. Theo quan niem cua ba con, nhung ai gioi cheo thuyen la nguoi co kha nang chinh phuc song nuoc va thuan loi hon trong lam an, sinh song. Tu do, trong ban lang da hinh nhung cuoc dua thuyen quy mo nho va dan dan tro thanh nhung le hoi van hoa truyen thong cua vung dat nay.

Le hoi dua thuyen Quynh Nhai la mot hinh thuc sinh hoat van hoa cong dong het suc doc dao va co y nghia to lon trong viec bao ton va phat huy cac gia tri van hoa truyen thong cao dep cua dan toc. Le hoi co y nghia rat lon trong viec giao duc dao ly uong nuoc nho nguon, tinh than tuong than tuong ai, cung nhau doan ket  vuot qua moi kho khan, thach thuc de vuon len trong cuoc song. Mac du chi dien ra trong thoi gian ngan, song nhung an tuong va du am tot dep cua le hoi con mai dong lai trong trai tim va suy nghi cua nhung nguoi tham du de cung nhau hen uoc den mua le hoi sau.

Le hoi Moi dan toc Muong huyen Phu Yen

Le hoi Moi duoc to chuc vao dip dau xuan, khi moi viec dong ang da ket thuc (khoang mong 5 tet). Y nghia cau cho moi nguoi khoe manh, mua thuan gio hoa, mua mang tot tuoi, ban muong no am, doan ket vuot qua kho khan, giup nhau xay dung cuoc song ngay mot tot hon. Le hoi Moi  la dip de nguoi dan duoc giao luu, hoc hoi, trao doi kinh nghiem san xuat, lam giau chinh dang, nuoi day con cai truong thanh va dong vien nhau xay dung ban muong ngay mot tot hon. Cac con nuoi cam on thay Moi da chua benh cuu nguoi mang lai hanh phuc cho moi nha bang nhung cay thuoc nam gia truyen.

Le hoi Moi gom phan le va phan hoi duoc to chuc dan xen nhau. Phan le do thay Moi va cac con hau dam nhiem. Phan hoi co su huong dan cua thay Moi va su tham gia cua cac con nuoi, ba con dan ban. Le hoi Moi dien ra trong thoi gian mot ngay. Tu sang som, thay Moi va cac con hau da chuan bi cac mam le cung. Vao le, thay Moi dung loi hat dang, hat vi truyen thong cua nguoi Muong moi to tien Moi tu tren troi xuong tran gian, sau do moi to tien ben noi, to tien ben ngoai, than tho dia, than song, than nui cung voi to moi ve huong le, huong hoa, phu ho cho con chau, ban muong khoe manh, lam an phat dat. Sau khi cung xong To Moi, cac con nuoi mang cac mam le den de dang len ta on thay Moi, thay Moi tiep tuc lam le cau cho cac con nuoi cua minh khoe manh, gia dinh hanh phuc, an nen lam ra. Cung moi to moi va cau phuc cho cac con nuoi xong, thay Moi va cac con hau chuyen sang mua moi. Cac dieu mua duoc the hien trong le hoi Moi bao gom: Mua xoe, mua khan, mua trau, mua kiem, mua trong bong det vai …Cac dieu mua nay vua the hien tap quan truyen thong, vua the hien cac le nghi nong nghiep. Cac con hau do cac ong tre xuong va go vao nhau, thoi khen be tao nen nhac ron rang cho cac dieu mua. Vua mua, ba Moi vua di vong quanh cac con nuoi va ba con dan ban, ba dung khan quang vao co moi nguoi de moi ba con dan ban vao  cung mua voi thay moi va cac con hau. Dieu mua Moi cua nguoi Muong vua uyen chuyen, nhip nhang, vua manh me, say sua. Cang ve trua thi so luong nguoi mua cang dong, tieng nhac cang ron rang. Sau thoi gian nghi an trua, buoi chieu cac dieu mua lai duoc tiep tuc. Ben canh dieu mua la cac tro choi duoc dien ra: boi hoa, nem con, keo co, danh cho, danh chuyen, danh quay, nhay lo co, choi bi, danh quay, choi o an quan, nhay day, danh yen…Cac tro choi dan gian dien ra hao hung, vui ve, thu hut duoc moi lua tuoi cung tham du.

Sau mot ngay, le hoi ket thuc bang dieu mua trau tien to tien thay Moi ve troi. Dieu mua phai the hien that deo, that kheo de mong den ngay nay sang nam con moi to moi xuong tran gian day con chau tap mua, lam nuong, lam ruong. Sau do, thay Moi to chuc mot bua com doan ket moi  cac con hau, cac con nuoi va ba con dan ban.

Le hoi Moi cua dan toc Muong tuy co qui mo nho nhung mang tinh nhan van va cong dong rat lon. Thong qua le hoi dap ung nhu cau huong thu van hoa tinh than, van hoa tam linh lanh manh cua nhan dan, dong thoi giup nhan dan bao ton nhung gia tri van hoa tot dep, loai bo nhung phong tuc tap quan lac hau khong con phu hop. Suu tam, nghien cuu, gioi thieu le hoi Moi cua dan toc Muong, huyen Phu Yen nham bao ton, phat huy va bo sung vao kho tang di san van hoa Viet Nam.

Le hoi Muong A Ma dan toc Xinh Mun

O Son La, dong bao Xinh Mun thuong cu tru o vung reo giua va reo cao, kinh te chu yeu dua vao viec canh tac nuong ray, chan nuoi cac loai gia suc, gia cam. Cung nhu nhieu dan toc khac, dong bao Xinh Mun theo quan niem van vat huu linh, ho tin rang, cac canh rung, con suoi… deu co than linh cai quan. Do vay, ho co nhieu nghi le nong nghiep, trong do noi bat la le hoi Muong A Ma (le hoi cau mua). Le hoi Muong A Ma thuong tu 3- 5 nam to chuc mot lan, dien ra trong 2 ngay vao khoang thoi gian tu thang 12 den thang 2 am lich, khi mua mang da thu hoach xong va nam do duoc mua, lua ngo day nha va nuoi duoc nhieu ga, lon…

Nguoi dung ra to chuc, chu tri le hoi la nhung nguoi lam thay mo trong ban. Le hoi Muong A Ma duoc to chuc trong pham vi gia dinh, nhung luc luong tham gia lam cong viec chuan bi le vat, co ban va dac biet la luc luong tham gia phan hoi thi bao gom ca ban, tu cac ong, ba gia, thanh nien nam nu va ca tre nho, moi nguoi deu tham du le hoi voi tinh than tu giac, hang say va nhiet tinh.

Le hoi Muong A Ma co phan le va phan hoi ro rang. Phan le trang nghiem, thanh kinh, thay mo thay mat dan ban cung te cac vi than linh phu ho cho mua thuan gio hoa, de lua sai bong, de ngo may hat, de lon ga trau bo khong bi dich benh, sinh soi day chuong, de con nguoi khoe manh khong bi om dau, de ban muong mai mai hung thinh. Khac voi khong khi trang nghiem cua phan le, o phan hoi, trong tieng trong, tieng chieng ron rang, trong su nong say cua men ruou can, tinh than cua nguoi dan duoc thang hoa, moi lo toan thuong nhat phut choc tan bien, moi nguoi tha minh theo nhung dieu mua, tro choi dan gian rat vui ve, dien ta hien thuc cuoc song cua cong dong dan toc Xinh Mun, mang tinh nghe thuat va giao duc cao nhu mua Tang bu, To luong, mua keo thuyen… choi “to mieng” (dau vo), choi “giac klsu” (bat to ong) v.v.

Le hoi Muong A Ma la mot net van hoa tieu bieu, dac sac nhat cua dong bao dan toc Xinh Mun, la mot hinh thuc sinh hoat van hoa tap the lanh manh, gop phan tich cuc vao viec vun dap tinh doan ket cong dong, giao duc truyen thong uong nuoc nho nguon, tao ra bau khong khi vui tuoi phan khoi, huong nguoi dan theo nhung cai thien, xa roi cai xau.

Le hoi Xen Pang A dan toc Khang

Dan toc Khang la mot trong nhung dan toc thieu so cu tru lau doi o mien Tay Bac Viet Nam. Den nay, dong bao Khang van con duy tri duoc mot so le nghi nong nghiep nhu le Xip Xi, le mung com moi. Tuy nhien tieu bieu nhat van la Le hoi Xen Pang a, do Pa a (thay cung) to chuc. Le hoi Xen Pang A duoc to chuc voi quy mo lon, gom nhieu ban, va cu 2 hay 3 nam duoc to chuc mot lan vao khoang tu thang 10 toi thang 12. Le hoi duoc to chuc voi muc dich moi cac “ma nha”, “ma ban”, “ma troi” huong le vat va nhung nguoi duoc Pa A chua cho khoi benh (duoc coi la con nuoi) den dang le, ta on, dong thoi de Pa A cau chuc cho hon via cac con nuoi lanh manh, khong hay om dau, lam an phat tai.

Trong cac ban cua dong bao dan toc Khang thuong co mot Pa a chuyen lam viec cung le cho dan ban. Pa a la nguoi thong minh, thuoc nhieu bai cung va biet cach chua benh thong thuong, biet mot so ao thuat va biet nhieu dieu ma nguoi khac khong biet. Co the goi ho la nhung tri thuc dan gian, ho rat co uy tin, duoc dan ban tin va lam theo.

Le hoi Xen Pang A ngoai phan le cung cau xin, con la noi nhan dan dien lai cac cong viec nuong ray, thu hai lam san trong doi song thuong nhat, thong qua cac tro dien; choi cac tro choi dan gian; hat doi dap giao duyen; mua ong, mua khan.

Xen Pang A la ngay hoi lon, vo cung co y nghia doi voi dong bao dan toc Khang. Day la dip de moi nguoi ta on to tien va cac the luc sieu nhien da giup do cho ho co suc khoe, ban muong yen binh, no am. Day cung la dip de cong dong nguoi Khang vui choi thu gian, sau nhung thang ngay lao dong vat va, mot nang hai suong. Dac biet le hoi con la dip de lop thanh nien chua vo chua chong tim hieu, hen ho nen vo thanh chong, boi vay le hoi Xen Pang A con co y nghia trong viec tai tao cong dong dan toc.

Le hoi Mah Gro cua dan toc Kho Mu

Trang phuc truyen thong cua cac co gai Kho Mu

Dan toc Kho Mu thuoc nhom dan toc thieu so o tinh Son La, dong bao cu tru chu yeu o cac huyen Yen Chau, Mai Son, Thuan Chau, Muong La, Quynh Nhai, Song Ma. Nguoi Kho Mu xua rat ngheo, chu yeu lam nghe nong trong lua can voi nhung co mot doi song van hoa het suc doc dao. Le hoi Mah gro cung voi dieu mua Velr guong  la mot  san pham van hoa tinh than, tam linh co nguon goc, co truyen tu xa xua. Le hoi duoc to chuc vao thang 8 thang 9 am lich hang nam co y nghia tong ket vu mua nam qua va khai mo mot vu mua nam toi.

Nguoi Kho Mu bat tay lam nuong, phat cay, day co thang gieng, thang hai den thang ba, thang tu am lich la dot nuong gieo trong hat xuong dat. Ho lam le PALR HMAL PHLUA – Le xin lua voi hon bep. Thang ba, thang tu thoi tiet that thuong, co nam han lam cay lua kho moc, cac cu gia trong ban thuong xui tre em va bon con trai, con gai lam tro cau mua

Buoc sang thang tam, thang chin am lich, cay lua da tro bong. Ba con chu nuong trong vai “Me lua” len nuong cat nhung bong xanh lam com, bong vang dem ve luoc chin, khoi kho moi gia, lam gao luoc thoc non, com va gao non (thoc luoc) gianh de lam le MAH QUAI: (Mah lam an, Quai la khoai) y nghia la dang com, lua non cho to tien, ma nha, nha nao nam nao cung phai lam le Mah Quai, nhung trong ban khong to chuc an cung ngay, cac gia dinh con tranh ngay kieng lua.

Tiep do, trong ban nhung gia dinh kinh te kham kha se thay nhau lam le hoi Mah gro va chi co lam le mah gro voi mua Velr guong. Mah gro la mot le hoi vui cua ban. Ten goi tuy moc mac, co xua, it dan toc nao con giu duoc, nhung dung voi ban chat cua toc nguoi song bang nghe nuong ray lau doi.

Trong nghi thuc phan le se co mam cung to tien la ba con ga. Luc cat tiet, cat mo con thu nhat, tiet o mo ga boi vao dau goi cua nhung nguoi trong nha, noi khan: “Do bo treo deo nui lam nuong, dau goi yeu mem, nay sua lai cho manh, cho cung”. Cat tiet con thu hai, quet tiet ga vao bo thoc, ro khoai, noi khan: “Thoc nam nay tot sang nam khoai thoc tot hon”. Cat tiet con ga thu ba dem xuong duoi gam san boi vao dau con trau, con trau duoc phu mieng vai khuyt, vai trang tren lung va hai sung buoc hoa rung vao cap sung. Ong chu noi khan: “Trau oi, trau phai khoe, de nhieu con, tinh phai cung, ho phai so, sang nam trau giup ta lam nen cua nha, giau co…”.

Me lua khoe bong lua lua dep voi cac cu ba va cai len dau cac cu ba vai bong hoa rung. Me lua noi: “Da co com gao, cac cu vui khoe, dep nhu hoa rung, nam toi cac cu lai den vui…”.

Bua com noi gia cua chu nha an xong, me lua va nhung nguoi trong gia dinh dem ro khoai, bi do da do chin nhu ra giua nha de bat dau cuoc boi khoai, bi chin vao ao moi nguoi. Ai boc duoc thu gi an mot mieng con lai boi vao ao ong ba chu nha roi khach, ai duoc boi nhieu nguoi do se gap nhieu may man. Sau cuoc boi bi la cuoc uong ruou can chum to, lan luot cac cu ong, den luot cac cu ba roi den khach quy, uong ruou can het luot moi buoc vao cuoc vui nhay mua.

Trong, chieng, brinh hoa (trong duoi khi) noi len. Dieu mua Velr Guong bat dau, bo trong chieng brinh hoa dung tai cho, go duc top mua, ron rang. Top mua nam nu dang o dau do lan trong dam dong buoc ra. Nam deo chiec “khoong khan” vua la nhac khi, vua la dao cu mua. Dieu mua nhun mem mai, duyen dang ron rang, thoang hoac dien vien mua “luon lung eo” lam rung long nguoi. Cac dien vien cang say xua, nguoi xem dung lo nho, vong ngoai dam chim trong tiet tau, nhip dieu mua. Nguoi mua tu khoe minh la chinh, mat di doi hinh go bo, vuong tron… hoa vao khoi quan chung tao nen canh nguoi mua va nguoi xem la mot khi dien. Day chinh la net doc dao cua le hoi Mah gro va dieu mua Velr Guong cua nguoi Kho Mu.

Le hoi dang hoa mang cua dan toc La Ha

La Ha la dan toc it nguoi, dinh cu nhieu o Son La, Lai Chau..Le hoi dang hoa mang (Pang A Nun Ban) cua dan toc La Ha co tu rat lau doi, nham cam ta nhung nguoi thay lang chua khoi benh. Day cung la mot sinh hoat van hoa cong dong lon nhat hang nam cua dan toc La Ha boi so luong nguoi tham gia len toi hang tram nguoi voi quy mo khong phai mot xa, mot ban ma co the toi cac xa, sang ca huyen khac. Ho den day de gap nhau, giao luu van hoa – van nghe, trao doi ve tinh hinh benh tat va kinh nghiem chua chay. Le hoi duoc to chuc vao truoc ngay ram hang thang trong mua xuan.

Mua xuan la mua mang dang khi cay tre len mang. O Tay Bac thuong it mua, nen khi mang doi dat len thi an rat dang. Sau khi gap mua dau mua thi loai mang nay chuyen dan sang ngot. Mang dang la mon an dac san cua dan toc La Ha va la loai thuoc gia truyen cua thay lang. Trung vao mua mang dang moc con co hoa Ma Re no trong rung. Day la ho cay co thu, to cao, la to dai, hoa thanh tung chum mau vang do. Loai hoa nay an duoc va co mui thom nhu nuoc hoa. Day cung la vi thuoc trong bai thuoc cua thay lang nen khi to chuc le hoi dang hoa mang can phai co mang dang va hoa Ma Re.

Le hoi gom hai phan: le va hoi. Phan le cam ta dat troi to tien, song nui da phu ho cho dan toc La Ha manh khoe, it om dau va mach bao cho dan toc La Ha co cac loai thuoc la chua benh. Phan hoi soi dong vui ve, khang dinh duoc tinh sang tao. Cac dieu mua xuat phat tu lao dong, nhung cong viec hang ngay rat gan gui voi dan toc La Ha, dong thoi khang dinh dan toc La Ha luon cau cho mua thuan gio hoa, cay coi tot tuoi, ban lang it benh tat, dong toc phat trien hanh phuc.

Le hoi loc hoa cua nguoi Xinh Mun

Tren dai dat bien gioi Viet – Lao o Son La, ngoai cac dan toc Thai, Kinh, Kho Mu sinh song, con co khoang ba bon van ba con Xinh Mun dinh cu lau doi. Hang nam, cu moi do xuan sang, sau dip tet Nguyen Dan,khi hoa dao da van, hoa ban da no trang suon non, mang dang da moc ngoai rung, cung la dip ba con Xinh Mun, tung nha tung nha tung bung to chuc le hoi Ksai Sa Tip, nghia la Le hoi Loc hoa, cau loc, cau mua, cau phuc, cho con nguoi manh khoe, mua mang tot tuoi.

Le hoi lan luot to chuc tung nha, moi ban co bao nhieu nha la co bay nhieu ngay hoi, le hoi keo dai, nhung khong bao gio dien ra khi hoa ban da tan, mang dang da moc cao, vi khi ay mua lam nuong (dau thang 4 duong lich) da bat dau, de khong anh huong den san xuat.

Tuy le hoi to chuc trong tung nha, nhung lai la dip hoi tu dan ban vi ai cung tu giac tham gia, ai lam trai le de bi che cuoi, ghet bo, tham chi co the bi loai ra khoi cong dong. Goi la le hoi nhung khong ton kem vi duoc to chuc don gian. Mam le hoi, ngoai 2 con ga luoc, mot “ep” xoi gao moi, 1 dia trau cau, ba chum ruou can, la 2 bat canh nau tu hoa ban va mang dang – mot mon cung than linh, to tien co tinh bat buoc.

Mot cay neu cao 4-5m dung o giua nha, duoc trang tri bang nhung la xanh, nhung canh hoa ban trang ngan buoc gai kin cay neu, ngoai ra ba con con gai them nhung bong lua nep vang duoc giu nguyen sau khi gat mua nam truoc, xung quanh cay neu co ba vo ruou can, dac biet co tu 3 den 5 “ban sang” – 1 loai nhac cu duoc “che tao” tu cac chum, vo con, ben trong duoc lam bang manh dong mong, hinh tron duc thung mot lo o canh mep nap, de xo day vao khi go mot tay cam day nang len, ha xuong tren mieng chum, tay ben kia cam 1 que tre go nhip nhang len nap chum, tao nen mot am huong mang dam ban sac dan toc quen vao tieng trong, tieng chieng luc bong, luc tram, luc diu dang, khi bung len soi noi thuc giuc moi nguoi vao hoi xoe quanh cay neu.

Le hoi duoc bat dau khi chu nha (chu le) ngoi nghiem chinh ben canh mam le khan: Hoi nguoi trong coi o tang duoi hay len de trong coi cho ta hom nay lam Le Ksai Sai Tip, than linh hay bao ve, hay an hoa thay com, uong ruou thay mang, an huong thay huong thom, an huong nep thay com, an roi hay bao ve cho cuoc vui lanh manh, cho het om dau, cho vui tron ven. Nguoi lon bao nhau, tre em nghe loi nguoi lon, duoc vay thi uoc gi cung co, song lau muon tuoi, hoi than linh hay bao ve hay ngoi mam day an thit, an hoa, an huong thom, hay phu ho cho con chau khoe nhu con gau trong rung, chay nhanh nhu con hoang ngoai nui.

Roi mam co cung o goc nha san, chu le buoc den canh cay neu giua nha, vit can ruou noi loi moi to tien uong truoc bang nhung loi tran trong, thiet tha: “Hoi to tien, hom nay ngay lanh thang tot, ngay san xuat da duoc nhin thay ket qua, con chau lam le hoi Ksai Sa tip, to tien hay den bao ve cho con chau an uong vui ve, vui choi thoa mai, nhung xin hay dung de cho ai uong say lam nao loan ban muong, cai co nhau lam xau ho moi nguoi, nam nay vui, nam moi vui tiep, nhu the moi vui ban yen muong, ai cung song lau muon tuoi, gin giu cuoc song, chong lai thu rung, nguoi xau quay pha”. Chu le tiep tuc moi than linh uong ruou: “Hoi than linh, bao ve ta, hay bao ve ta den cung, xin moi than linh uong ruou cung ta”.

Sau khi moi to tien, than linh uong ruou xong, chu le tran trong moi ba “gia ban” co uy tin trong dong ho, trong ban muong, sau do moi den con chau, va toan the dan ban den du le hoi uong ruou. Cung luc tiec ruou bat dau la tieng chieng, tieng trong, tieng nhac tu nhac cu “ban sang” noi len ron ra, moi nguoi nam tay bat dau mua xoe xung quanh cay neu giua nha. Khac voi xoe Thai em diu, nhe nhang, xoe quanh cay neu le hoi Loc hoa ron rang, manh me, co phan quyet liet hon, on a hon nhieu, xoe mua say sua, luc cam tay nhau, luc xoe khan, luc dung khan noi vao nhau, tao thanh dieu xoe keo co (xoe Thai khong dau co). Xoe khoang 1 gio, tieng trong tieng nhac tram dan, ho lai moi nhau uong ruou can, roi lai tiep tuc xoe, het dot nay den dot khac, keo dai den luc phuong dong hung sang moi ket thuc, moi nguoi hoan hi xuong cau thang ve nha, de den toi hom sau lai den du Le hoi o nha nguoi trong ho hoac cung muong cho den khi hoa ban da tan, mang dang moc cao.

Hoan toan khac le hoi cua cac dan toc anh em, le hoi Ksai sa tip cua nguoi Xinh Mun Tay bac tuy keo dai nhieu ngay nhung khong an uong linh dinh, chi mua khong co hat, vua gian di vua vui, thuong duoc to chuc tung gia dinh, vao buoi toi am cung nen rat vui, the hien duoc ban sac van hoa cua mot dan toc song noi bien gioi Viet – Lao xa xoi.

Le hoi Goi dau

Le hoi goi dau hay con goi la le hoi Lung Ta. Day la le hoi cua dong bao dan toc Thai trang thuoc cac huyen Quynh Nhai, Phu Yen, xa Ngoc Chien (huyen Muong La) tinh Son La.

Le hoi duoc to chuc moi nam mot lan vao dung ngay 30 tet, tuc la ngay cuoi cung trong nam. Nguoi Thai quan niem, goi dau la de rua troi, tong tien nhung cai vat va, benh tat, dieu khong may man cua nam cu theo dong nuoc (song, suoi) troi di, di mai khong lap lai, dong thoi cung la cau cho nam moi tot lanh, gap dieu may man, lam an phat dat.

De le hoi co the dien ra thi truoc do hang tuan cac gia dinh vo gao nep de lay nuoc gao. Nuoc gao duoc do vao noi cat giu ca tuan hoac co the lau hon, sao cho cang chua cang tot. Day la nuoc goi danh cho dan ba con gai. Con dan ong nuoc goi la bo ket.

Khi buoi le bat dau, nguoi dung dau ban hoac la thay mo dan dau doan nguoi theo hang di ra bo song. Ho cam theo nuoc goi dau va mot canh la xanh dung cho nghi thuc goi dau.

Den bo song, nhung nguoi phu nua o duoi long song con dan ong thi khoac sung kip, doe tui tho cam trong co dung ba boi goi la “thung xanh” (la mong vuot ho, vuot gau, chau ngoc hay don gian chi la cua hoi mon nhu nhan, vong). Luc nay, nguoi chu le thay mat nguoi dan hat len loi khan than linh:

Nam het tet den, tet den tien cai cu di, cai tot thi ta mang ve
Cau cho nam moi lam an phat dat
Cai xau, cai cu hay di xa, dung bao gio quay ve nua
Cai moi cho nguoi moi them nhieu may man…

Va nghi thuc goi dau chinh thuc bat dau.

Search on Google :

  • Son La Traditional festival
  • Hoa Ban festival
Nếu thích hãy đánh giá 5 sao cho bài viết nhé bạn 😉